Kategoria · obszary chronione
Parki narodowe w Polsce: pełna lista, mapa według regionów i przewodnik po 23 obszarach
Parki narodowe w Polsce to 23 obszary zajmujące około jednego procenta powierzchni kraju. Ta lista porządkuje je według wielkości i typu krajobrazu, mapa pokazuje ich rozmieszczenie według regionów, a przewodnik zbiera zasady, opłaty i sezonowość. Najbardziej rozpoznawalne wcale nie są największe.
Parki narodowe w Polsce: lista według wielkości
Parki narodowe w Polsce zajmują dziś 23 obszary o łącznej powierzchni około 3150 kilometrów kwadratowych. Pierwsza rzecz, która zaskakuje przy takim zestawieniu, to rozbieżność między powierzchnią parku a tym, jak często się o nim mówi: parki nizinne, chroniące torfowiska i puszcze, są znacznie większe od górskich, a odwiedza je wielokrotnie mniej osób.
Poniższa lista porządkuje polskie parki narodowe według powierzchni, nie według popularności. To najbardziej praktyczne kryterium: mówi, ile czasu w danym parku da się sensownie spędzić. Pytanie o to, ile jest parków narodowych w Polsce, ma prostą odpowiedź, ale ich skala różni się kilkunastokrotnie.
Dla planowania wniosek jest prosty: powierzchnia mówi o tym, ile czasu można w parku spędzić, a nie o tym, jak łatwo go zwiedzić. W Karkonoskim główne szlaki przechodzi się w dwa dni. W Biebrzańskim samo dotarcie do wybranych fragmentów zajmuje pół dnia, a poruszanie się wymaga w części obszaru kajaka lub wyznaczonych kładek.
Mapa parków narodowych w Polsce: cztery typy krajobrazu
Mapa parków narodowych w Polsce układa się w cztery wyraźne skupiska: łuk górski na południu, pas wybrzeża na północy, nizinne puszcze w centrum i pojezierza z dolinami rzek na wschodzie. Ten rozkład wynika z geografii, a nie z decyzji administracyjnych, i dlatego polskie parki narodowe tak trudno porównywać jednym kryterium.
Mapa parków narodowych w Polsce ma też praktyczny wymiar przy planowaniu jednego wyjazdu: w obrębie jednego skupiska da się zobaczyć dwa albo trzy parki, natomiast przeskok między skupiskami to zawsze osobna podróż.
Górskie
Tatrzański, Karkonoski, Bieszczadzki, Babiogórski, Pieniński, Gorczański, Magurski i Gór Stołowych. Mają najlepiej rozwiniętą sieć szlaków i najwyższy ruch. Wstęp jest wszędzie biletowany, a w Tatrzańskim część rejonów okresowo zamykana.
Nadmorskie
Woliński i Słowiński. Chronią klify, wydmy i jeziora przybrzeżne. Słowiński obejmuje ruchome wydmy należące do największych w Europie, a Woliński najwyższy klif w Polsce i zagrodę pokazową żubrów.
Nizinne leśne
Białowieski, Kampinoski, Bory Tucholskie, Wielkopolski i Roztoczański. Białowieski jest najcenniejszy: to ostatni fragment pierwotnej puszczy nizinnej w Europie, z wolno żyjącą populacją żubra, a jego obszar ochrony ścisłej udostępniany jest wyłącznie z przewodnikiem.
Wodne i torfowiskowe
Biebrzański, Narwiański, Poleski, Wigierski i Ujście Warty. Najsłabiej znane i najtrudniejsze w zwiedzaniu, bo poruszanie się odbywa się kładkami, kajakiem lub z wież obserwacyjnych. Są natomiast najlepszymi w Polsce miejscami do obserwacji ptaków.
Przewodnik praktyczny: zasady, opłaty i sezon
Ten przewodnik zbiera zasady, które obowiązują we wszystkich parkach narodowych w Polsce: wynikają z ustawy o ochronie przyrody, a nie z regulaminu konkretnego parku. Warto je znać przed wejściem, bo część jest kontrolowana.
- Poruszanie się wyłącznie po wyznaczonych szlakach i ścieżkach.
- Brak biwakowania poza wskazanymi miejscami; brak rozpalania ognia.
- Zakaz zbierania roślin, grzybów i minerałów, chyba że park wyraźnie dopuszcza inaczej.
- Psy: w części parków całkowicie zabronione, w części dopuszczone na smyczy.
- Drony wymagają odrębnej zgody dyrekcji parku i domyślnie są zabronione.
- Obszary ochrony ścisłej są wyłączone z udostępniania lub dostępne tylko z przewodnikiem.
Parki narodowe w Polsce coraz częściej ograniczają liczbę wejść, więc bilety warto kupować online tam, gdzie takie limity obowiązują. Dotyczy to przede wszystkim Szczelińca Wielkiego i Błędnych Skał w Górach Stołowych oraz obszaru ochrony ścisłej w Białowieży. W sezonie najbliższy wolny termin na miejscu bywa dopiero po kilku godzinach.
Pełna lista obszarów podana jest wyżej, a poszczególne parki opisane są w przewodnikach regionalnych: Tatry, Sudety, Bieszczady oraz Wybrzeże.
Pytanie, które wraca najczęściej przy planowaniu, brzmi: ile jest parków narodowych w Polsce i czy da się je zwiedzić po kolei. Odpowiedź na pierwszą część to 23; odpowiedź na drugą zależy od skupiska, bo polskie parki narodowe leżą w czterech oddzielnych częściach kraju.
Często zadawane pytania
Ile parków narodowych jest w Polsce?
Działa ich 23 i obejmują łącznie około jednego procenta powierzchni kraju. Najstarsze, w tym Białowieski i Pieniński, powstały w latach dwudziestych XX wieku, a najnowszy, Park Narodowy Ujście Warty, w 2001 roku.
Czy wstęp do parków narodowych jest płatny?
W większości tak, na wyznaczonych wejściach, i zwykle wynosi kilkanaście złotych od osoby na dany dzień. Dotyczy to Tatrzańskiego, Bieszczadzkiego, Karkonoskiego, Wolińskiego, Słowińskiego i Gór Stołowych. Kampinoski i Biebrzański udostępniają część obszaru bezpłatnie.
Jakie zasady obowiązują na terenie parku narodowego?
Podstawowa to poruszanie się wyłącznie po wyznaczonych szlakach. Zabronione są zbieranie roślin, biwakowanie poza wskazanymi miejscami, wprowadzanie psów w części parków, używanie dronów i rozpalanie ognia. Część obszarów objętych ochroną ścisłą jest wyłączona z udostępniania całkowicie.
Który park narodowy jest największy?
Biebrzański, o powierzchni blisko 592 km², chroniący jeden z najlepiej zachowanych naturalnych obszarów torfowiskowych w Europie. Jest niemal trzy razy większy od Tatrzańskiego, który jest najczęściej odwiedzany.
Które parki narodowe są najlepsze na pierwszą wizytę?
Woliński i Słowiński są łatwe logistycznie i mają wyraźne, rozpoznawalne atrakcje: klify i ruchome wydmy. Park Narodowy Gór Stołowych daje najbardziej nietypowe formy skalne przy krótkich trasach. Tatrzański jest najbardziej spektakularny, ale też najbardziej obciążony ruchem.
Czy w parkach narodowych można spotkać duże zwierzęta?
Tak. Żubry występują w Białowieskim, Bieszczadzkim i Wolińskim (w zagrodzie pokazowej), niedźwiedzie w Bieszczadzkim i Tatrzańskim, a łosie w Biebrzańskim i Kampinoskim. Spotkania na szlaku są rzadkie, a w przypadku dużych drapieżników należy zachować dystans i nie zbliżać się do zwierzęcia.